Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT: Nền tảng pháp lý then chốt cho thị trường carbon Việt Nam

Bộ Nông nghiệp & Môi trường vừa chính thức ban hành Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT quy định về quản lý và vận hành Hệ thống đăng ký quốc gia về hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Thông tư có hiệu lực từ ngày 30/3/2026, đánh dấu bước hoàn thiện hạ tầng pháp lý quan trọng để Việt Nam chính thức vận hành sàn giao dịch carbon trong nước.

Bước đi chiến lược trong lộ trình Net Zero 2050

Việc ban hành Thông tư 11 diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn thí điểm phân bổ hạn ngạch phát thải khí nhà kính cho giai đoạn 2025–2026, với tổng hạn ngạch 243 triệu tấn CO₂ tương đương năm 2025 và tăng lên 268 triệu tấn năm 2026, áp dụng cho 110 cơ sở phát thải lớn trong ba lĩnh vực nhiệt điện, sản xuất sắt thép và xi măng.

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, việc ban hành thông tư là bước đi quan trọng nhằm thực hiện các cam kết quốc tế của Việt Nam trong việc giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ môi trường, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 theo Thỏa thuận Paris. Hệ thống đăng ký quốc gia sẽ là nền tảng số để các doanh nghiệp, tổ chức tham gia quản lý, giao dịch và tuân thủ các nghĩa vụ phát thải một cách minh bạch và hiệu quả.

Hệ thống đăng ký quốc gia — "Sổ cái" trung tâm của thị trường carbon

Thông tư xác định Hệ thống đăng ký quốc gia là nơi ghi nhận tập trung và thống nhất toàn bộ hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon trên lãnh thổ Việt Nam. Hệ thống lưu trữ các thông tin gồm: danh sách chủ sở hữu, số lượng, mã trong nước, số sê-ri, trạng thái và toàn bộ lịch sử giao dịch.

Dữ liệu trên Hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý là dữ liệu gốc — căn cứ để đối chiếu và hiệu chỉnh trong mọi trường hợp phát sinh sai lệch thông tin giữa các hệ thống liên thông.
Mô hình quản lý tài khoản được thiết kế theo nguyên tắc tương tự hệ thống lưu ký tài sản tài chính: mỗi tổ chức chỉ được cấp duy nhất một tài khoản, gắn với mã số thuế, kể cả khi sở hữu nhiều cơ sở phát thải. Tài khoản được cấu thành bởi 8 tiểu khoản chức năng phục vụ toàn bộ vòng đời của hạn ngạch và tín chỉ carbon, từ đăng ký, giao dịch, bù trừ đến nộp trả.

Hệ thống mã định danh — Giải pháp chống "tính toán hai lần"

Một điểm đáng chú ý của Thông tư là việc thiết lập hệ thống mã trong nước và số sê-ri duy nhất cho từng đơn vị hạn ngạch và tín chỉ carbon - giải pháp kỹ thuật then chốt để ngăn chặn rủi ro double ing (tính toán hai lần), đảm bảo tính toàn vẹn và niềm tin của thị trường.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường là cơ quan duy nhất có thẩm quyền cấp và quản lý mã định danh này. Cụ thể:

•    Mã trong nước của hạn ngạch phát thải có cấu trúc VN-[Năm phân bổ] (6 ký tự), ví dụ: VN-2026
•    Mã trong nước của tín chỉ carbon có cấu trúc [Mã cơ chế]-[Mã dự án]-[2 số năm] (9 ký tự)
•    Số sê-ri bổ sung thêm dải 10 chữ số để định danh từng đơn vị riêng lẻ trong tổng lượng phát hành

Mã trong nước là duy nhất, lưu trữ dưới dạng điện tử và không được tái cấp sau khi đã hủy.

Đọc thêm: Việt Nam công bố hạn ngạch phát thải khí nhà kính 2026 cho 110 nhà máy điện, thép, xi măng

Quy trình vận hành rõ ràng, chuẩn hóa thời hạn xử lý

Thông tư quy định chi tiết các quy trình nghiệp vụ với thời hạn xử lý cụ thể, đảm bảo vận hành thị trường thông suốt:

•    Trong 5 ngày làm việc kể từ khi có quyết định phân bổ hạn ngạch hoặc cấp tín chỉ carbon, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phải hoàn tất đăng ký trên hệ thống và thông báo cho các bên liên quan.
•    Thông tin được đồng bộ ngay với Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) và Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam (VSDC) để phục vụ giao dịch.
•    Thông báo ngày giao dịch đầu tiên được công bố trước ít nhất 7 ngày làm việc.
•    Việc ký gửi và rút ký gửi hạn ngạch/tín chỉ được xử lý theo chu kỳ cuối mỗi ngày làm việc, VSDC xác nhận trong 1 ngày làm việc.
•    Hủy đăng ký tín chỉ tự nguyện theo yêu cầu: xử lý trong 2 ngày làm việc.

Toàn bộ giao dịch được thực hiện dưới hình thức điện tử, xác thực qua nền tảng định danh của Cổng dịch vụ công quốc gia. Các giao dịch sau khi xác thực có giá trị pháp lý tương đương văn bản có chữ ký của người đại diện hợp pháp.

Cơ chế nghiệp vụ linh hoạt cho doanh nghiệp

Ngoài giao dịch trên sàn, Thông tư quy định đầy đủ các cơ chế nghiệp vụ hỗ trợ doanh nghiệp quản lý nghĩa vụ phát thải:

•    Chuyển giao hạn ngạch sang giai đoạn kế tiếp đối với phần dư chưa sử dụng
•    Vay mượn hạn ngạch từ giai đoạn tiếp theo để bù đắp cho giai đoạn hiện tại (áp dụng đến năm 2030)
•    Bù trừ phát thải bằng tín chỉ carbon theo tỷ lệ quy định
•    Nộp trả hạn ngạch theo nghĩa vụ tuân thủ
•    Chuyển quyền sở hữu ngoài sàn trong các trường hợp đặc biệt như chia tách, sáp nhập doanh nghiệp hoặc theo bản án, quyết định của tòa án

Minh bạch thông tin — Cam kết công khai với thị trường

Thông tư thiết lập chế độ công bố thông tin theo nhiều chu kỳ, thể hiện cam kết minh bạch của cơ quan quản lý:

•    Hàng tháng: Danh sách dự án tín chỉ mới đăng ký, tổng số lượng hạn ngạch/tín chỉ phát hành và hủy (công bố trước ngày 20 tháng tiếp theo)
•    Hàng năm: Báo cáo tổng hợp toàn năm (trước 30/01 năm sau)
•    Hai năm/lần: Báo cáo tuân thủ toàn thị trường, gồm kết quả nộp trả, chuyển giao, vay mượn và bù trừ (trong 45 ngày sau kết thúc kỳ phân bổ)
•    Trong 72 giờ từ khi phát sinh sự kiện: Cấp/hủy mã trong nước, sự cố hoặc tạm ngừng hoạt động của hệ thống

Phân công trách nhiệm rõ ràng giữa các bên

Thông tư phân định rõ vai trò của từng cơ quan tham gia vận hành:

Cục Biến đổi khí hậu là đầu mối nghiệp vụ, chịu trách nhiệm tổ chức, quản lý và vận hành hệ thống; thực hiện toàn bộ các nghiệp vụ đăng ký, cấp mã, phong tỏa, giải tỏa tài khoản; là đầu mối phối hợp với HNX, VSDC và VNX.

Cục Chuyển đổi số đảm trách hạ tầng kỹ thuật, an toàn thông tin, kết nối hệ thống với các nền tảng số quốc gia và xây dựng phương án dự phòng, ứng cứu sự cố.

VSDC thực hiện lưu ký, thanh toán giao dịch và báo cáo định kỳ hàng quý, hàng năm về tình hình lưu ký và thanh toán. HNX vận hành sàn giao dịch và báo cáo khối lượng, giá trị, biến động giá giao dịch.

Ý nghĩa với doanh nghiệp và nhà đầu tư

Sự ra đời của Thông tư 11 hoàn thiện "mắt xích" còn thiếu trong chuỗi hạ tầng thị trường carbon: từ phân bổ hạn ngạch (Nghị định 119/2025) → vận hành sàn giao dịch (Nghị định 29/2026) → đến nay là hệ thống đăng ký và quản lý quyền sở hữu tập trung.

Với khung pháp lý đầy đủ này, các doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh — đặc biệt là 110 cơ sở nhiệt điện, thép và xi măng trong giai đoạn thí điểm 2025–2026 — đã có đủ cơ sở để đăng ký tài khoản, nhận hạn ngạch phân bổ và chuẩn bị tham gia giao dịch trên sàn carbon chính thức. Lộ trình vận hành thị trường carbon thí điểm đến hết năm 2028, chính thức từ năm 2029 đang dần được hiện thực hóa.

Đọc toàn bộ nội dung thông tư 11/2026 tại đây

Nguồn: Thông tư số 11/2026/TT-BNNMT ngày 13/2/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường; tổng hợp từ VietnamPlus, Báo Nông Nghiệp và Môi trường, Nhân Dân, Diễn đàn Doanh nghiệp.