Sàn giao dịch carbon là gì? Điều kiện tham gia và quy định giao dịch theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP

Sàn giao dịch carbon là hệ thống giao dịch tập trung hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon, được tổ chức vận hành tại Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội. Bài viết tổng hợp điều kiện trở thành thành viên giao dịch, nguyên tắc mua bán, quyền và nghĩa vụ của các bên theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP, đồng thời đưa ra những công việc doanh nghiệp phát thải cần chuẩn bị để tham gia thị trường carbon trong nước.

Sàn giao dịch carbon là gì? Những điểm đáng chú ý trong ngày giao dịch đầu tiên

Sàn giao dịch carbon trong nước vừa được chính thức khai trương vào sáng ngày 29/06/2026 tại trụ sở Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX). Bài viết dưới đây tổng hợp các quy định cốt lõi về sàn giao dịch carbon theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP.

Sàn giao dịch carbon là hệ thống trao đổi, giao dịch tập trung hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. (khoản 12 Điều 3 Nghị định 06/2022/NĐ-CP, được sửa đổi bởi điểm c khoản 2 Điều 1 Nghị định 119/2025/NĐ-CP)

Hiểu một cách khái quát, đây là hạ tầng thị trường tập trung — nơi các tổ chức, doanh nghiệp thực hiện đấu giá, mua bán, trao đổi và vay mượn hạn ngạch phát thải khí nhà kính cùng tín chỉ carbon theo khuôn khổ pháp luật.

Đọc thêm bài viết: Sàn giao dịch carbon trong nước vận hành chính thức

Hệ thống giao dịch carbon là toàn bộ cơ sở vật chất, hạ tầng kỹ thuật và công nghệ do Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội tổ chức, vận hành nhằm cung cấp dịch vụ giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon. (khoản 3 Điều 3 Nghị định 29/2026/NĐ-CP)

Trong ngày giao dịch đầu tiên (29/06/2026), thị trường ghi nhận một số dấu mốc:

+  Khởi đầu với 06 công ty chứng khoán đáp ứng đầy đủ điều kiện làm thành viên giao dịch;

+  Có hơn 100 cơ sở phát thải thuộc danh mục được phân bổ hạn ngạch (110 cơ sở theo Quyết định 263/QĐ-TTg);

+  Tổng hạn ngạch hiển thị trên bảng điện đạt hơn 51,7 triệu tín chỉ carbon tương đương;

+  Ngân hàng BIDV được lựa chọn làm ngân hàng thanh toán chỉ định.

Đáng chú ý, theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP, VNX, HNX và VSDC không thu phí cung cấp dịch vụ trên sàn đến hết năm 2028, nhằm giảm chi phí gia nhập thị trường cho doanh nghiệp trong giai đoạn thí điểm.

Điều kiện tham gia sàn giao dịch carbon theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP

Điều kiện tham gia sàn giao dịch carbon được quy định tại Điều 18 Nghị định 29/2026/NĐ-CP, cụ thể như sau:

Thành viên giao dịch carbon phải đáp ứng các yêu cầu sau đây:

+  Là công ty chứng khoán hoạt động theo Luật Chứng khoán, được Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam chấp thuận tham gia hệ thống lưu ký và thanh toán giao dịch các-bon;

+  Không trong tình trạng cảnh báo, kiểm soát, kiểm soát đặc biệt, đình chỉ hoạt động theo quy định của pháp luật về chứng khoán;

+  Đáp ứng yêu cầu về hạ tầng công nghệ thông tin, quy trình nghiệp vụ theo quy chế của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam.

Hồ sơ đăng ký tham gia hệ thống giao dịch carbon:

+  Giấy đăng ký thành viên giao dịch carbon;

+  Văn bản chấp thuận tham gia hệ thống lưu ký và thanh toán giao dịch carbon do Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Việt Nam cấp;

+  Bản thuyết minh về hạ tầng công nghệ thông tin, quy trình nghiệp vụ.

Trình tự, thủ tục chấp thuận đăng ký và các biểu mẫu liên quan thực hiện theo quy chế của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam.

Lưu ý: Doanh nghiệp phát thải (nhà máy, cơ sở sản xuất...) muốn giao dịch hạn ngạch, tín chỉ sẽ thực hiện thông qua các thành viên giao dịch nêu trên, tương tự cách nhà đầu tư giao dịch cổ phiếu qua công ty chứng khoán.

Đọc thêm bài viết: Khi dữ liệu phát thải trở thành tài sản mới của ngành xi măng

Nguyên tắc giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước theo Nghị định 29/2026/NĐ-CP

Căn cứ theo Điều 4 Nghị định 29/2026/NĐ-CP, nguyên tắc giao dịch trên sàn giao dịch carbon trong nước được quy định cụ thể như sau:

(1)  Công bằng, công khai, minh bạch.

(2)  Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia sàn giao dịch các-bon trong nước.

(3)  Các chủ thể tham gia giao dịch có trách nhiệm tìm hiểu quy định pháp luật, thông tin về hàng hóa và tự chịu trách nhiệm đối với quyết định mua, bán của mình.

(4)  Hoạt động trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính chỉ được phép thực hiện trên hệ thống giao dịch các-bon, ngoại trừ các trường hợp chuyển quyền sở hữu theo quy định tại khoản 2 Điều 12 Nghị định 29/2026/NĐ-CP.

(5)  Các chủ thể thực hiện hành vi cấu kết, lôi kéo người khác mua bán, hoặc tung tin đồn sai sự thật, cung cấp thông tin sai lệch nhằm thao túng giá hạn ngạch, tín chỉ carbon, hoặc lợi dụng sự cố, lỗ hổng hệ thống công nghệ thông tin để chiếm đoạt hạn ngạch, tín chỉ carbon thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

(6)  Tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định pháp luật về các hoạt động liên quan đến sàn giao dịch các-bon trong nước, tùy theo tính chất, mức độ vi phạm, bị xử lý theo quy định pháp luật hình sự hoặc xử phạt vi phạm hành chính; mức phạt, hình thức và thẩm quyền xử phạt thực hiện theo quy định của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

Quyền và nghĩa vụ của thành viên giao dịch carbon

Quyền và nghĩa vụ của thành viên giao dịch các-bon được quy định tại Điều 19 Nghị định 29/2026/NĐ-CP, cụ thể:

(1) Quyền của thành viên giao dịch carbon:

–  Cung cấp dịch vụ giao dịch hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ carbon cho khách hàng;

–  Thu tiền cung cấp dịch vụ giao dịch từ khách hàng theo quy định của pháp luật.

(2) Nghĩa vụ của thành viên giao dịch carbon:

–  Giám sát hoạt động giao dịch của các chủ thể mở tài khoản hoặc có giao dịch hạn ngạch, tín chỉ các-bon tại thành viên giao dịch;

–  Báo cáo Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam, đồng thời gửi Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội theo chỉ tiêu báo cáo giám sát giao dịch do Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam ban hành;

–  Bảo đảm khách hàng có đủ tiền, đủ hạn ngạch, tín chỉ các-bon trước khi thực hiện giao dịch và kiểm tra tính đầy đủ, chính xác của các lệnh giao dịch theo quy định;

–  Bảo đảm tính chính xác, đầy đủ của thông tin giao dịch trên hệ thống giao dịch các-bon;

–  Bảo đảm cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ cho hoạt động giao dịch hạn ngạch, tín chỉ các-bon;

–  Duy trì các yêu cầu về hạ tầng công nghệ thông tin, quy trình nghiệp vụ theo quy chế của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam;

–  Kiểm soát lệnh đặt vào hệ thống theo đúng quy định;

–  Lưu trữ, bảo mật tài khoản và hồ sơ giao dịch của khách hàng theo quy định của pháp luật;

–  Cung cấp thông tin liên quan đến tài khoản của khách hàng theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền;

–  Tuân thủ nghĩa vụ báo cáo và các nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật và quy chế của Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam.

Doanh nghiệp phát thải cần chuẩn bị gì?

Việc sàn giao dịch carbon đi vào vận hành đồng nghĩa với việc phát thải khí nhà kính đã có “giá” trên thị trường. Đối với các cơ sở thuộc diện kiểm kê và phân bổ hạn ngạch — đặc biệt trong lĩnh vực nhiệt điện, thép, xi măng và công nghiệp phát thải lớn — một số công tác nên được chủ động triển khai:

+  Thực hiện kiểm kê khí nhà kính (GHG Inventory) chính xác để xác định mức phát thải thực tế so với hạn ngạch được cấp;

+  Xây dựng lộ trình giảm phát thải nhằm tối ưu chi phí tuân thủ và tạo dư địa giao dịch hạn ngạch, tín chỉ;

+  Kiện toàn năng lực MRV (đo đạc – báo cáo – thẩm định) đáp ứng yêu cầu của khung pháp lý.

Đồng hành cùng doanh nghiệp trên thị trường carbon

Trung tâm Tư vấn Phát triển bền vững (CSS) – Công ty CP Công nghệ và Tư vấn CIC cung cấp giải pháp giúp doanh nghiệp sẵn sàng tham gia thị trường carbon Việt Nam, bao gồm: kiểm kê khí nhà kính theo GHG Protocol và ISO 14064; tư vấn tuân thủ hạn ngạch và MRV theo Nghị định 06/2022/NĐ-CP, Nghị định 29/2026/NĐ-CP và các thông tư chuyên ngành; tư vấn tín chỉ carbon, I-REC, CBAM; cùng dịch vụ LCA/EPD và chứng nhận công trình xanh (LEED, BREEAM, EDGE, LOTUS).

Liên hệ Công ty CP Công nghệ và Tư vấn CIC, hotline 0866.059.659 để được tư vấn lộ trình chuẩn bị cho thị trường carbon.